RAQAMLI DIVIDENDLARNING INSTITUTSIONAL PRIZMASI: INSON KAPITALI VA "ANALOG QO‘SHIMCHALAR"NING IJTIMOIY-IQTISODIY TENGSIZLIK DINAMIKASIGA TA’SIRI - Fayziyeva, Dilyora (Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 2025)
Ushbu maqola tezkor raqamli transformatsiya sharoitida ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikni tahlil qilishning fanlararo yondashuvini taqdim etadi. Ushbu transformatsiya o‘sish uchun imkoniyatlar yaratsa-da, u mavjud tarkibiy nomutanosibliklarni qayta tiklash va kuchaytirishga qodir mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. Klassik inson kapitali nazariyasiga tayanib, tadqiqot o‘z e’tiborini raqamli ko‘nikmalarning notekis taqsimlanishidan kelib chiqadigan "raqamli inson kapitali tengsizligi"ga qaratadi. Bu mehnat bozori qutblanishiga hissa qo‘shadi. Maqolada Jahon bankining "raqamli dividend" kontseptsiyasi nazariy asos sifatida qo‘llaniladi. Ushbu kontseptsiya raqamlashtirishning amalga oshirilmagan foydalari tartibga solish islohotlari, ko‘nikmalarni rivojlantirish va institutsional mustahkamlash kabi "analog komplementarizm" ning yo‘qligi natijasi ekanligini tushuntiradi. Tahlil raqamlilashtirishni hokimiyat vositasi sifatida ko‘rib chiqadigan tanqidiy nuqtai nazarlar bilan qo‘llab-quvvatlanadi, bu yerda platforma kapitalizmi va kuzatuv kapitalizmi ijara haqining to'planishiga va boylik tengsizligining kuchayishiga olib keladi. Maqolada shuningdek, raqamli tengsizlikning uch bosqichli modeli (van Deyk, Varshauer) qo‘llaniladi, bu muammo moddiy kirishdan tashqariga chiqib, texnologiyadan mazmunli foydalanish va uning ijtimoiy oqibatlarini ham qamrab olishini ko‘rsatadi. Raqamli tengsizlikni bartaraf etishga va keng ko‘lamli tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan proaktiv davlat siyosatisiz, raqamlashtirish umumiy farovonlikka erishish vositasi emas, balki ijtimoiy tabaqalanishning keyingi omiliga aylanish xavfi tug'dirishi ta’kidlanadi.