XIVA (XORAZM) DAVLATI XALQARO MUNOSABATLARNING SUBYEKTI SIFATIDA: DIPLOMATIYA, IQTISODIYOT VA ROSSIYA BILAN HAMKORLIK, 1806–1825 YY. - Saparbayev, Bunyod (Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари / Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук / Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 2026)
Mazkur maqola Muhammad Rahimxon I (1806–1825) hukmronligi davridagi Rossiya-Xiva munosabatlarini qayta koʻrib chiqadi. Tadqiqotda Rossiya davlat tarixiy arxivi (RGIA), Rossiya davlat harbiy-tarixiy arxivi (RGVIA), Usmonli imperiyasi Bosh vazirlik arxivi (BOA) materiallari hamda ilgari nashr etilmagan Xiva devon hujjatlari jamlanmasi asosida yangi arxiv manbalari ilmiy muomalaga kiritilgan. Asosiy tezis – Xiva passiv chegara hududi boʻlgan davlat emas, balki mustaqil siyosat yuritish imkoniyatiga ega boʻlgan subyekt sifatida namoyon boʻladi. Xiva (Xorazm) davlati chegara diplomatiyasi, iqtisodiy muzokaralar va institutsional mexanizmlarni strategik jihatdan qoʻllagan holda oʻz muxtoriyatini saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan. Diplomatik kodekslar, chegara kuzatuvi hisobotlari va asir almashinuvi protokollarini tahlil qilish asosida, maqola Xivaning nosimmetrik hokimiyat munosabatlarini manipulyatsiya qilish, Rossiya imperiyasi bosimiga qarshi manevr qilish va vaqt omilidan strategik foydalanish usullarini ochib beradi. Tadqiqot XIX asr boshlaridagi Markaziy Osiyo davlatlararo munosabatlar dinamikasini qayta konseptuallashtirishga xizmat qiladi hamda chegara hududlari kontekstida “muzokarali suverenitet” tushunchasining nazariy ahamiyatini koʻrsatadi.